علائم اندومتریوز در خانم ها متفاوت بوده و هر شخصی با نشانه های مختلفی روبرو خواهد شد. البته ناگفته نماند که آندومتریوز هم احتمال دارد که همانند برخی بیماری های دیگر با هیچ علائمی همراه نباشد. تورم شکم از ابتدایی ترین نشانه های وجود این بیماری است. در این مقاله با ما همراه باشید تا با ماهیت اندومتریوزیس و سایر علائم اندومتریوز آشنا شوید تا بتوانید در صورت ابتلا به هر یک از آنها، سریعا تشخیص دهید و برای درمان به پزشک مراجعه نمایید.
بیماری اندومتریوز (اندومتریوزیس) چیست؟
اندومتریوز یک بیماری مزمن، التهابی و وابسته به هورمون استروژن است که در آن بافتی مشابه با آندومتر (لایه داخلی رحم) در خارج از رحم رشد میکند. این بافت میتواند در تخمدانها، لولههای فالوپ، دیواره لگن، روده، مثانه و به ندرت در سایر اندامهای بدن ظاهر شود. برخلاف بافت رحم که طی هر سیکل قاعدگی ریزش میکند، این بافت خارج از رحم نمیتواند بهراحتی دفع شود. بنابراین، باعث بروز علائم اندومتریوز که عبارتند از التهاب، درد و در مواردی چسبندگی بین اندامهای لگنی میشود.
این بیماری و سایر علائم اندومتریوز یکی از علل شایع دردهای مزمن لگنی و ناباروری در زنان است. علائم اندومتریوز بسته به شدت بیماری و محل ضایعات متفاوت است، اما معمولا شامل درد شدید در دوران قاعدگی، درد هنگام رابطه جنسی، خونریزی غیرطبیعی، مشکلات گوارشی و حتی خستگی مزمن میشود.
علت به وجود آمدن آندومتریوز چیست؟
علت دقیقا ایجاد این بیماری و علائم اندومتریوز هنوز مشخص نیست، اما چندین نظریه در مورد علت این بیماری وجود دارد:
نظریه قاعدگی رتروگراد
در این نظریه گفته میشود که در طی قاعدگی، مقداری از خون قاعدگی به جای خروج از بدن، به سمت لولههای فالوپ و حفره لگنی برگشت داده میشود. این سلولهای آندومتریال در نواحی دیگر لانهگزینی کرده و رشد میکنند.
تمایز سلولی (نظریه متاپلازی سلومی)
برخی سلولهای لگنی ممکن است به دلیل تغییرات ژنتیکی یا محیطی، به سلولهای مشابه آندومتر تبدیل شوند و باعث ایجاد ضایعات اندومتریوز شوند.
انتقال لنفاوی یا خونی
در این نظریه، سلولهای آندومتریال از طریق سیستم لنفاوی یا خون به سایر قسمتهای بدن منتقل شده و در نقاط مختلف شروع به رشد میکنند.
اختلالات سیستم ایمنی
ممکن است سیستم ایمنی بدن به درستی سلولهای آندومتریوز را از بین نبرد و به رشد آنها اجازه دهد.
عوامل ژنتیکی و هورمونی
احتمال بروز علائم اندومتریوز در زنانی که یکی از اعضای خانوادهشان به این بیماری مبتلاست، بیشتر است. همچنین، سطح بالای استروژن ممکن است رشد بافتهای آندومتریوز را تحریک کند.
انواع آندومتریوز
اندومتریوز با توجه به محل رشد و شدت بیماری به انواع زیر تقسیم میشود:
- آندومتریوز سطحی (پریتونئال)
این نوع شامل ضایعات کوچک و پراکنده در سطح حفره لگنی است. معمولاً این نوع باعث درد مزمن میشود ولی نسبت به سایر انواع، شدت کمتری دارد. - اندومتریوز تخمدانی (کیست شکلاتی)
در این نوع، کیستهای پر از خون قهوهایرنگ (کیستهای شکلاتی) در تخمدانها تشکیل میشوند که میتوانند باعث درد و مشکلات باروری شوند. - اندومتریوز عمقی نفوذی (DIE – Deep Infiltrating Endometriosis)
این نوع شدیدترین شکل آندومتریوز است که در آن بافت آندومتریوز به عمق اعضای لگنی مانند روده، مثانه و دیواره لگنی نفوذ میکند و میتواند باعث چسبندگی و اختلال در عملکرد این اعضا شود. - آدنومیوزیس
در این نوع، بافت آندومتریال در عضله رحم رشد میکند که میتواند باعث بزرگ شدن رحم، خونریزی شدید قاعدگی و درد شود.
راههای تشخیص آندومتریوز
تشخیص این بیماری میتواند دشوار باشد زیرا علائم اندومتریوز با بسیاری از بیماریهای دیگر، از جمله سندرم روده تحریکپذیر (IBS) و بیماری التهابی لگن (PID) مشابه است. روشهای زیر برای تشخیص این بیماری استفاده میشوند:
- شرح حال و معاینه بالینی
پزشک با بررسی سوابق پزشکی بیمار و علائم اندومتریوز در او، معاینه لگنی انجام میدهد تا احتمال وجود ضایعات یا چسبندگیها را بررسی کند. - سونوگرافی لگن
سونوگرافی ترانسواژینال یا سونوگرافی شکمی میتواند کیستهای آندومتریوما را در تخمدانها نشان دهد، اما برای تشخیص ضایعات سطحی آندومتریوز کاربرد محدودی دارد. - MRI (تصویربرداری تشدید مغناطیسی)
MRI میتواند جزئیات بیشتری از ضایعات عمیق و چسبندگیهای ناشی از آندومتریوز را نشان دهد. - لاپاراسکوپی (استاندارد طلایی تشخیص)
لاپاراسکوپی یک روش جراحی کمتهاجمی است که در آن با استفاده از یک دوربین کوچک از طریق برش کوچکی در شکم، داخل حفره لگنی بررسی میشود. این روش نهتنها برای تشخیص، بلکه برای درمان آندومتریوز نیز استفاده میشود. در حین لاپاراسکوپی، نمونهبرداری (بیوپسی) نیز انجام میشود تا تشخیص قطعی داده شود. - آزمایشهای خون (CA-125)
سطح پروتئین CA-125 در برخی از بیماران مبتلا به آندومتریوز افزایش مییابد، اما این آزمایش به تنهایی برای تشخیص کافی نیست، زیرا میتواند در سایر بیماریهای لگنی نیز افزایش یابد.
مراحل و گریدهای آندومتریوز
- آندومتروزیس گرید 1 یا خفیف که شامل ضایعات سطحی کوچک است.
- آندومتریوز گرید 2 یا خفیف متوسط که در آن ضایعات بیشتر بوده اما عمق کمی دارند.
- اندومتریوز گرید 3 یا متوسط که ضایعات ناشی از آن عمیقتر هستند و چسبندگیهای بیشتری ایجاد میکنند.
- اندومتریوز گرید 4 یا شدید که شامل ضایعات گسترده و چسبندگیهای شدید است و معمولاً تخمدانها، لولههای فالوپ، روده یا مثانه را درگیر میکند.
علائم اندومتریوز چیست؟
این بیماری دارای علائم پنهان و آشکار زیادی است که برای هر فرد متفاوت خواهد بود. یکی از مهمترین نشانه های آندومتریوز، رشد بافت غیر طبیعی در خارج از رحم است که البته بدون انجام سونوگرافی معمولا این مورد نمایان نخواهد شد.
اکثریت بانوان در اثر ابتلا به این بیماری، با علائم مختلفی چون درد در انتهای لگن، درد شکم، دردی مشابه با قاعدگی، درد حین دفع ادرار و …. روبهرو میشوند. برخی افراد درد هایی که مشابه با درد های پریودی هستند را جدی نمیگیرند و به درد های دوران پی ام اس نیز تشبیه میکنند اما درواقع شما باید به این مسائل ساده هم اهمیت دهید و برای بررسی بیشتر نیز به بهترین متخصص زنان مراجعه داشته باشید.
-در ادامه به برخی از عوارض و علائم اندومتریوز اشاره خواهیم داشت :
- مشکلات باروری
- درد های شدید در قاعدگی
- درد در قسمت انتهایی شکم
- درد در زمان رابطه جنسی
- اسهال مداوم و یا دل پیچه های مکرر
- پریودی با خونریزی های شدید
علائم اندومتریوز شدید
علائم اندومتریوز از خفیف تا شدید برای خانم ها متغیر خواهد بود. اغلب بانوان از وجود خونریزی های شدید به وجود یک مشکل در ناحیه رحم و تخمدان خود پی میبرند و برای بررسی به پزشک زنان مراجعه میکنند. درد های شدید در زیر شکم حین قاعدگی، از دیگر نشانه هایی هستند که باید حتما به آن ها توجه داشته باشید. برخی علائم اندومتریوز شدید عبارتند از:
1.درد شدید لگن: درد مزمن لگنی که ممکن است قبل و حین قاعدگی بدتر شود.
2.درد در حین یا بعد از مقاربت جنسی: این درد معمولا به دلیل چسبندگیها و بافتهای اندومتریوز میباشد.
3.درد در حین ادرار یا دفع مدفوع: به خصوص در دورههای قاعدگی.
4.خونریزی غیرطبیعی: شامل خونریزی شدید، طولانی مدت یا بین دورههای قاعدگی.
5.خستگی و ضعف: احساس خستگی مزمن که به دلیل التهاب و درد مداوم خواهد بود.
6.مشکلات گوارشی: مانند نفخ، اسهال، یبوست، تهوع و گاز
7.ناباروری: مشکلات باردار شدن یا سقط مکرر
اندومتریوز به دیگر اعضای بدن نیز اثر میگذارد و باعث ایجاد علائم در مناطق غیر معمول میشود. شدت علائم بسته به مکان و گسترش بافت اندومتریوما متفاوت خواهد بود. برای تشخیص و درمان مناسب، مشاوره با بهترین متخصص زنان و زایمان ضروری است.
کدام علائم اندومتریوز نگران کننده است؟
مشاهده برخی علائم اندومتریوز ممکن است، نگران کننده باشند. اندومتریوز، تأثیر زیادی بر کیفیت زندگی شما دارد اما با مدیریت صحیح، بسیاری از علائم قابل کنترل هستند. اگر درد لگنی شما مداوم و شدید است و به داروهای مسکن معمولی پاسخ نمیدهد، باید حتما مورد پیگیری قرار گیرد. خونریزی غیرطبیعی در بین دورههای قاعدگی که به طور مداوم تکرار میشود، بسیار نگران کننده و خطرناک هستند زیرا در این زمان، فشار خون فرد نیز رو به افت بوده و در اثر خونریزی های شدید، احتمال نرسیدن خون به مغز برای یک لحظه و یا به کما رفتن نیز برای فرد وجود دارد.
همچنین، خونریزی مداوم منجر به کاهش سطح آهن در بدن و در نتیجه کم خونی میشود. به هر حال چه علائم برای شما نگران کننده باشد و چه هیچ مشکلی به همراه نداشته باشد، باید مورد پیگیری و معاینه قرار گیرد.
بیشتر بخوانید : درمان آندومتریوز
کلام پایانی
اندومتریوز یک بیماری شایع در زنان است که میتواند باعث درد شدید، اختلالات قاعدگی و ناباروری شود. علت دقیق آن هنوز مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی، ایمنی و هورمونی در ایجاد آن نقش دارند. انواع مختلف آندومتریوز شامل ضایعات سطحی، کیستهای تخمدانی، اندومتریوز عمقی و آدنومیوزیس هستند که شدت و علائم متفاوتی دارند. روشهای تشخیص شامل معاینه بالینی، سونوگرافی، MRI، آزمایش خون و در نهایت لاپاراسکوپی است که بهترین روش برای تشخیص قطعی محسوب میشود. تشخیص زودهنگام آندومتریوز میتواند به کاهش علائم و جلوگیری از پیشرفت بیماری کمک کند. اگر علائمی مانند درد شدید قاعدگی، درد هنگام رابطه جنسی یا مشکلات باروری دارید، بهتر است به پزشک متخصص مراجعه کنید. ناحیه تناسلی و داخلی بدن بانوان دارای اهمیت بسیار است و باید به هرگونه علائم و نشانهای حساس باشید. در صورت مشاهده علائم غیر طبیعی باید حتما به بهترین متخصص زنان مراجعه کنید تا معاینات لازم و درمان را انجام دهید.