حاملگی خارج رحمی به نوعی از بارداری گفته میشود که در آن، تخمک بارور شده در جایی خارج از رحم مانند لولههای فالوپ که تخمدانها را به رحم متصل میکنند، جایگذاری شود. این نوع بارداری از این جهت نگرانکننده و خطرناک است که مکانهای خارج از رحم به عنوان مثال لوله فالوپ، بستر مناسبی برای رشد و تکامل جنین نبوده و ادامه این نوع بارداری میتواند عوارض مختلف و جبران ناپذیری از جمله خونریزی را به دنبال داشته و برای سلامتی مادر یک وضعیت تهدیدکننده باشد. به همین دلیل لازم است تا با مراجعه و انجام معاینات منظم توسط پزشک متخصص، از سلامت بارداری خود اطمینان حاصل کرده و در صورت تشخیص حاملگی خارج از رحم نیز، بتوانید در زمان مناسب برای انجام مراحل درمانی لازم، اقدام کنید.
علائم بارداری خارج از رحم
میتوان گفت بارداری خارج از رحم، علامت مشخصی نداشته و تنها از طریق اسکن، سونوگرافی و … مشخص خواهد شد. همچنین برای تشخیص به موقع بارداری خارج رحمی، باید به طور منظم به بهترین متخصص زنان در سعادت آباد مراجعه کنید و با انجام معاینات لازم و آزمایشات مختلف، اسکن، سونوگرافی و …، تحت نظر پزشک متخصص باشید.
اما شایعترین علائم بارداری خارج از رحم که معمولا در هفتههای ۴ و ۱۲ حاملگی بروز پیدا میکند، شامل موارد زیر بوده که باید نسبت به آنها، آگاهی لازم را داشته باشید:
- احساس درد در ناحیه سرشانهها
- احساس درد یکطرفه در قسمت زیر شکم
- وجود خونریزی واژن یا ترشحات آبکی قهوهای
- احساس سوزش و ناراحتی در هنگام دفع ادرار
بیشتر بخوانید: مراقبت های بارداری
شیوع بارداری خارج رحمی و تاثیر آن بر مرگ و میر سه ماهه اول
بارداری خارج از رحم حدود ۱ تا ۲ درصد کل بارداریها را شامل میشود، اما با وجود این شیوع نسبتاً کم، نقش آن در مرگومیر مادران در سهماههی اول بسیار جدی است. در بسیاری از کشورها، هنوز هم خونریزی ناشی از بارداری خارج رحمی یکی از علل اصلی مرگ در اوایل بارداری بهشمار میرود. در بریتانیا، میزان وقوع حدود ۱۱ مورد در هر ۱۰۰۰ بارداری گزارش شده و سالانه هزاران زن را درگیر میکند. تشخیص زودهنگام با سونوگرافی و آزمایشهای هورمونی باعث شده مرگومیر کاهش یابد، با این حال تأخیر در مراجعه یا تشخیص همچنان میتواند خطرناک باشد.
محلهای شایع بارداری خارج از رحم
بیش از ۹۰ درصد بارداریهای خارج رحمی در لولههای فالوپ رخ میدهند؛ به همین دلیل اصطلاح «بارداری لولهای» رایجترین شکل این بیماری است. لوله فالوپ فضای کافی و بافت مناسب برای رشد جنین ندارد و با بزرگ شدن بافت بارداری، احتمال پارگی لوله و خونریزی بالا میرود.
در درصد کمتری از موارد، لانهگزینی ممکن است در دهانه رحم، تخمدان، بخش بینابینی رحم (محل اتصال لوله به رحم)، حفره شکمی یا حتی روی اسکار جراحی سزارین اتفاق بیفتد. هرچه محل بارداری غیرمعمولتر باشد، تشخیص آن پیچیدهتر و خطر خونریزی شدید بیشتر میشود. همچنین حالت نادری وجود دارد به نام بارداری هتروتوپیک که در آن همزمان یک جنین داخل رحم و یک جنین خارج رحم شکل میگیرد؛ این وضعیت بیشتر در بارداریهای حاصل از IVF دیده میشود.
دلایل بارداری خارج از رحم
شکلگیری بارداری خارج رحمی گرچه هنوز دلیل مشخص و قطعی ندارد، اما بیماریها و عواملی وجود دارد که احتمال بروز آن را بیشتر کرده و به این ترتیب، زمینهساز این نوع بارداری خواهند بود؛ در ادامه نیز به این عوامل و بیماریها پرداختهایم:
- بیماری التهابی لگن (PID) شامل یک نوع التهاب و عفونت در دستگاه تولید مثل زنان بوده که غالبا قسمت فوقانی آن شامل رحم، لولههای فالوپ، ناحیه داخلی لگن و … را درگیر خواهد کرد. این بیماری با ایجاد اختلال در عملکرد صحیح این اندامها، میتواند خطر بروز بارداری خارج رحمی را در فرد افزایش دهد.
- افرادی که قبلا حاملگی خارج از رحم را تجربه کردهاند، بیشتر از سایر افراد در معرض بروز این نوع حاملگی بوده و خطر شکلگیری آن را در بدن خود تا 10% افزایش خواهند داد.
- سابقه انجام جراحیهای قبلی در قسمتهای مختلف دستگاه تناسلی مانند لولههای فالوپ. جراحی توبکتومی برای پیشگیری از بارداری، نمونهای از این جراحیها به شمار میآید.
- سابقه استفاده از روشهای درمانی ناباروری: مصرف داروهای مخصوص تحریک تخمکگذاری و آزاد شدن تخمک، احتمال شکلگیری بارداری خارج از رحم را افزایش خواهند داد.
- باردار شدن با وجود دستگاه داخل رحمی IUD گرچه یک بسیار نادر بوده و از احتمال کمی برخوردار است، اما در صورتی که رخ دهد، ریسک بارداری خارج رحمی بالایی خواهد داشت.
- سیگار کشیدن و استعمال دخانیات نیز، احتمال بروز این نوع باردرای را افزایش خواهد داد.
- افزایش سن: خطر بارداری خارج از رحم با افزایش سن بیشتر شده و بیشترین خطر متوجه زنان در بازه سنی ۳۵ تا ۴۰ ساله خواهد بود.
- نواقص و مشکلات مربوط به لولههای فالوپ مانند باریک بودن، مسدود شدن و … نیز میتواند مسیر انتقال تخمک بارور شده به رحم را با اختلال مواجه کرده و سبب بارداری خارج از رحم شود.
بیشتر بخوانید: کولپوسکوپی در دوران بارداری انجام میشود؟
درمان حاملگی خارج از رحم
درمان حاملگی خارج از رحمی به معنای پایان حاملگی بوده و شامل سه روش درمانی است که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت:
مدیریت حاملگی: قدم اول برای درمان بارداری خارج از رحمی، مدیریت حاملگی تحت نظر بهترین متخصص زنان است که در این روش، پزشک میکوشد تا تخمک بارور شده به خودی خود از بین رفته و این حاملگی خطرناک، پایان یابد.
دارودرمانی: در این روش، پزشک از داروهای قدرتمند و موثری مانند متوترکسات استفاده خواهد کرد که موجب توقف رشد تخمک شده و از این طریق به درمان و خاتمه یافتن حاملگی خارج از رحم کمک میکند.
استفاده از روش جراحی: در این روش که در صورت موثر واقع نشدن دیگر روشهای درمانی توسط پزشک توصیه خواهد شد، تخمک بارور شده با انجام یک جراحی لاپاراسکوپی برداشته شده و به این ترتیب، بارداری خارج رحمی پایان گرفته و به خوبی درمان خواهد شد.
پیشگیری از بارداری خارج رحمی؛ چه کارهایی ریسک را کم میکند؟
همهی موارد قابل پیشگیری نیستند، ولی میتوان با کنترل عوامل خطر احتمال وقوع را پایین آورد. مهمترین راه، پیشگیری از عفونتهای مقاربتی و درمان بهموقع آنهاست، چون PID یکی از علل اصلی آسیب لوله است. ترک سیگار هم به بهبود عملکرد مژکهای لوله کمک میکند. زنانی که سابقه جراحی لوله یا بارداری خارج رحمی دارند، بهتر است در بارداریهای بعدی حتماً زیر نظر پزشک و با ارزیابی زودهنگام باشند.
خلاصه مطالب…
بارداری خارج از رحم یک وضعیت مهم و نسبتا شایع در اوایل بارداری است که بیشتر در لولههای فالوپ رخ میدهد و اگر بهموقع تشخیص داده نشود میتواند به پارگی لوله و خونریزی مرگبار منجر شود. شناخت علائم هشدار، مراجعه سریع در صورت درد شکم یا خونریزی غیرعادی، و استفاده از ابزارهای تشخیصی مثل β-hCG سریالی و سونوگرافی ترانس واژینال، اساس مدیریت درست این بیماری است. درمان بسته به شرایط میتواند انتظاری، دارویی با متوترکسات یا جراحی باشد. با وجود خطر تکرار، بسیاری از زنان پس از درمان، بارداری طبیعی و سالم را تجربه میکنند؛ به شرط آنکه مراقبتهای بارداری بعدی را زود و دقیق شروع کنند.
